ଭୁବନେଶ୍ୱର:ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନକୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୀତିକ ପରିବେଶ ଦିନକୁ ଦିନ ଉତ୍ତାପିତ ହେଉଛି। ବିଧାୟକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଟ୍ ଉପରେ ଦଳର ସମ୍ମାନ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାବେଳେ ‘କ୍ରସ୍ ଭୋଟିଂ’ ନେଇ ରାଜନୀତିକ ମହଳରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ବିଶେଷ କରି ବିଧାନସଭା ଭଳି ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ଦଳୀୟ ‘ହୁଇପ୍’ର ସର୍ବସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଭାବ ନଥିବାରୁ ଦଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଏକଠା ରଖିବା ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ହୋଇପଡ଼ିଛି।ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି କୌଣସି ବିଧାୟକ ନିଜ ଦଳର ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ନଦେଇ ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିଧାୟକ ପଦ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବାତିଲ୍ ହେବାର ଭୟ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ‘କ୍ରସ୍ ଭୋଟିଂ’ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ରାଜନୀତିକ ଅଂଶ ଭାବେ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।ଆଇନ କ’ଣ କହୁଛି?ସମ୍ବିଧାନର ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ (ଆଣ୍ଟି-ଡିଫେକ୍ସନ ଆଇନ) ଅନୁଯାୟୀ, ଗୃହର କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ସମୟରେ ଦଳୀୟ ହୁଇପ୍ ଅମାନ୍ୟ କଲେ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଓ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ ବିଧାନସଭାର ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଭିତରେ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ‘କ୍ରସ୍ ଭୋଟିଂ’ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦଶମ ଅନୁସୂଚୀ ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ।୨୦୦୩ ମସିହାରେ ଆଇନ ସଂଶୋଧନ ହୋଇ ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ‘ଓପନ ବାଲଟ୍’ ପ୍ରଣାଳୀ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଧାୟକ ନିଜ ଦଳର ଅଧିକୃତ ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କୁ ବାଲଟ୍ ପେପର ଦେଖାଇ ଭୋଟ୍ ବକ୍ସରେ ପକାଇବେ। ଯଦି ବିଧାୟକ ବାଲଟ୍ ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କୁ ଦେଖାଇବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେହି ଭୋଟ୍ ଅବୈଧ ଘୋଷଣା ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କୁ ବାଲଟ୍ ଦେଖାଇ ଅନ୍ୟ ଦଳର ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଦେଲେ ସେହି ଭୋଟ୍ ବୈଧ ଭାବେ ଗଣାଯିବ।ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଦଳ ସେହି ବିଧାୟକଙ୍କ ବିରୋଧରେ କେବଳ ସାଙ୍ଗଠନିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ—ଯଥା ଦଳରୁ ବହିଷ୍କାର—ନେଇପାରିବ।ଓଡ଼ିଶାରେ ଖାଲି ଥିବା ରାଜ୍ୟସଭା ଆସନକୁ ନେଇ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିତ ଏବେ ନିର୍ବାଚନର ପରିଣାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଉଛି। ଶାସକ ଓ ବିରୋଧୀ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ନେଇ ଯେଉଁ ରଣନୀତି ଚାଲିଛି, ସେଥିରେ ‘କ୍ରସ୍ ଭୋଟିଂ’ ଗେମ୍ ଚେଞ୍ଜର ହୋଇପାରେ।ଦଳମାନେ ନିଜ ବିଧାୟକଙ୍କୁ ଏକଠା ରଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବାବେଳେ ଆଇନର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଧାୟକଙ୍କୁ କିଛି ସ୍ୱାଧୀନତା ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି। ଏହାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ, ଏଥର ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ନୈତିକତା ଠାରୁ ଅଧିକ ରଣନୀତି ହିଁ ପରିଣାମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରେ।
