ସତ୍ୟପ୍ରକାଶ ନାୟକ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଗତ କିଛି ଦିନ ଧରି ଦେଶରେ ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଛି। ଏହାକୁ ନେଇ ରାଜସ୍ଥାନ, ହରିଆଣା ତଥା ଦିଲ୍ଲୀରେ ‘ଆରାବଳୀ ବଞ୍ଚାଅ’ ଆନ୍ଦୋଳନ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଛି। ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗରେ #SaveAravali ମଧ୍ୟ ଟ୍ରେଣ୍ଡ କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। କଣ ଏହି ଆରାବଳୀ ବିବାଦ ? ହଟାତ କାହିଁକି ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ? ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ମୋଟାମୋଟି ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଏହି ଆରବଳୀ ପର୍ବତକୁ…
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳା
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳା (ଅରାବଲ୍ଲୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପର୍ବତମାଳ। ଆରାବଲ୍ଲୀ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ “ଅର୍ବୁଦାବଳୀ” ରୁ ଆସିଛି। ରାଜସ୍ଥାନ ଇତିହାସରେ ଏହାକୁ ଆଦବଲ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। କୁହାଯାଏ ଏହା ହିମାଳୟ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବହୁ ପୁରୁଣା। ସଠିକ ବୟସ ଭୂ-ତତ୍ୱବିତ ମଧ୍ୟ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଇପାରିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଭୂ-ତତ୍ୱବିତଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏହା ପ୍ରାୟ 1.8 ରୁ 2 ବିଲିୟନ ବର୍ଷ ହେବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ମୂଳତଃ ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ଭାଲଡିଂ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଭାବରେ ଗଠିତ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରାୟ ୬୭୦ କିଲୋମିଟର (୪୨୦ ମାଇଲ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ପର୍ବତମାଲା ଦେଶର ୪ଟି ରାଜ୍ୟକୁ ଛୁଇଁଛି। ଗୁଜୁରାଟର ସୀମାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ହରିଆଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଶେଷ ହୋଇଛି।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରାଜଧାନୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ସଂକଟରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବତମାଳା ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣରେ ହରିୟାଣା ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନ ଦେଇ ଗତି କରି ଗୁଜୁରାଟର ଅହମଦାବାଦରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖର ହେଉଛି ରାଜସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଗୁରୁ ଶିଖର। ଗୁରୁ ଶିଖର ପର୍ବତମାଳାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଉଥିବା ରାଜସ୍ଥାନର ମାଉଣ୍ଟ ଆବୁରେ ୧୭୨୨ (୫୬୫୦ ଫୁଟ) ଉଚ୍ଚତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାକୁ ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଫୋଲ୍ଡ ପର୍ବତମାଳାକୁ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପାଲିଓପ୍ରୋଟେରୋଜୋଇକ୍ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
କେନ୍ଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ପରିବେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଏକ ବନ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ରିପୋର୍ଟରୁ ତଥ୍ୟ
ଆରାବଳୀ ପାହାଡ଼: ସ୍ଥାନୀୟ ପୃଷ୍ଠରୁ 100 ମିଟର କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ଥିବା ଯେକୌଣସି ଭୂମିରୂପ। ଏଥିରେ ପର୍ବତ ଢାଲ ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତ: ଯଦି ଦୁଇ କିମ୍ବା ତତୋଧିକ ଆରାବଳି ପାହାଡ଼ ପରସ୍ପରଠାରୁ 500 ମିଟର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକକ ପରିସର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯିବ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ଥାନ (ଉପତ୍ୟକା କିମ୍ବା ଛୋଟ ପାହାଡ଼) ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇବ।
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତରେ ରହିଥିବା ଖଣିଜ
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାରେ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଭରପୂର ରହିଛି। ଏଥିରେ ତମ୍ବା, ଦସ୍ତା, ସୀସା ଏବଂ ରୂପାର ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି। ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମାର୍ବଲ, ମକରାନା ମାର୍ବଲ (ତାଜମହଲ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଧଳା ମାର୍ବଲ), ଗ୍ରାନାଇଟ୍, ଚୂନପଥର, ବାଲିପଥର, ଅଭ୍ର ଏବଂ ଜିପସମ ରହିଛି।
ଆରାବଲ୍ଲୀ ପର୍ବତମାଳାରେ ଟିନ୍, ଲିଥିୟମ୍, ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ଏବଂ ବିରଳ ପୃଥିବୀ ଉପାଦାନ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସ ରହିଛି, ଯାହା ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଶକ୍ତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆରାବଲ୍ଲୀର ଖଣିଜ ଭଣ୍ଡାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଡଲାର ହୋଇପାରେ।
ରାଜସ୍ଥାନ ବେଲ୍ଟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଖଣିଜ ସଂରକ୍ଷଣ ଅଛି
ଆରାବଲ୍ଲୀ ପର୍ବତମାଳାର ପର୍ବତମାଳାର ଗୁଜୁରାଟରୁ ରାଜସ୍ଥାନ ଦେଇ ହରିୟାଣା ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ପର୍ବତମାଳାର ସର୍ବବୃହତ ଖଣିଜ ସଂରକ୍ଷଣ ରାଜସ୍ଥାନ ବେଲ୍ଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ମୂଳ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକରେ ତମ୍ବା, ଦସ୍ତା, ସୀସା ଏବଂ ରୂପା (ରାଜସ୍ଥାନର କ୍ଷେତ୍ରୀ ଏବଂ ଜାୱାର ଅଞ୍ଚଳରେ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ମାର୍ବଲ ଖଣି: ମାର୍ବଲ, ଧଳା ମାର୍ବଲ (ମକରାଣା ମାର୍ବଲ), ଗ୍ରାନାଇଟ୍, ବାଲିପଥର, କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ଏବଂ ଡୋଲୋମାଇଟ୍ (ନାଗୌର ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ)।
ଶିଳ୍ପ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ: ଚୂନାପଥର, ଅଭ୍ର, ଜିପସମ୍, ଟାଲ୍କ, ପଥର ଫସଫେଟ୍ ଏବଂ ପାଇରୋଫାଇଲାଇଟ୍।
ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ (ସମ୍ଭାବ୍ୟ): ଟିନ୍, ଲିଥିୟମ୍, ଗ୍ରାଫାଇଟ୍, ମୋଲିବଡେନମ୍, ନିଓବିୟମ୍, ନିକେଲ ଏବଂ ବିରଳ ପୃଥିବୀ ଉପାଦାନ (REEs) ମଧ୍ୟ ଆରାବଲ୍ଲୀ ପର୍ବତମାଳାରେ ମିଳିଥାଏ।
ଆରାବଳୀରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାକୁ କେବଳ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହାର ରାଜକୀୟ ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ହୋଟେଲ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ଆଜି ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ରାଜସ୍ଥାନର ଏହି ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ରାଜା କିମ୍ବା ମହାରାଜା ପରି ରହିପାରିବେ। ଆଉ ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମୃତି ପଟରେ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିପାରିବ।
ଜୟପୁର ନିକଟରେ ରହିଥିବା ମୁଣ୍ଡୋଟା ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରାସାଦ
ଜୟପୁରରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି ଏହି କିଲ୍ଲା ବା ଦୁର୍ଗ। ଏହି ଚମତ୍କାର ଦୁର୍ଗ-ପ୍ରହଲ ଆରାବଳୀ ପାହାଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ କୋଠରୀ, ରାଜକୀୟ ଦରବାର ହଲ୍ ଏବଂ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ଏହାକୁ ଅସାଧାରଣ କରିଥାଏ।
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ କେସରୋଲି (ଆଲୱାର)
ଏହି ଐତିହାସିକ ୧୪ ଶତାବ୍ଦୀର ଦୁର୍ଗ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଐତିହ୍ୟ ହୋଟେଲ। ଆରାବଲ୍ଲୀ ପର୍ବତମାଳାର ପାଦଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ଦୁର୍ଗ ଇତିହାସ ଏବଂ ଦୁଃସାହସିକ ପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
କୁମ୍ଭଲଗଡ଼ ଫୋର୍ଟ ରିସର୍ଟ (କୁମ୍ଭଲଗଡ଼)
ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ କୁମ୍ଭଲଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ରିସର୍ଟ ଆରାବଲି ପର୍ବତର ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି। ଏଠାରୁ ଦୁର୍ଗର ଦୃଶ୍ୟ ଚମତ୍କାର।
ଏହାବ୍ୟତୀତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନ ଓ ଇଣ୍ଡିଆ ଗେଟ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବତମାଳାର ପାଦଦେଶରେ ରହିଛି। ସେହିପରି ଦିଲ୍ଲୀର ବାୟୋଡାଇଭରସିଟି ପାର୍କ ରହିଛି। ଦିଲ୍ଲୀର କିଛି ଅଂଶକୁ ‘ଦିଲ୍ଲୀ ରିଜ’ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଇଥାଏ।
ପର୍ବ, ସପ୍ତାହାନ୍ତ ଏବଂ ନୂତନ ବର୍ଷର ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଭଡ଼ା ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ଅନେକ ଦୁର୍ଗ ହୋଟେଲରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ରହଣି କିମ୍ବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ରାତ୍ରୀଭୋଜନ ଚାର୍ଜ ମଧ୍ୟ ଥାଏ। ବୁକିଂ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଅଫର ଏବଂ ନୀତି ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।
ଆରାବଳୀ ବିବାଦ
ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ଆରାବଳୀ ପାର୍ବତମାଳା ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛୁ। ଏବେ ଆସିବା ବିବାଦ ମଧ୍ୟକୁ। କାହିଁକି ଏ ବିବାଦ ଓ ଏବେ କାହିଁକି ଏହା ଅଧିକ ଉଗ୍ର ରୂପ ନେବାରେ ଲାଗିଛି। ରାଜସ୍ଥାନ ପାହାଡ଼ (ଆରାବଲ୍ଲୀ) ରାଜନୈତିକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିଛି। ଏହାର ପରିଭାଷାକୁ ନେଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଛି। ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରିପୋର୍ଟରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ କିପରି ଆରାବଲ୍ଲୀ ରିପୋର୍ଟର ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଇଛି ତାହା ଜାଣିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିବା…
ଏଠାରେ ଜଣାଇଦେବାକୁ ଚାହୁଁ ଯେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ‘୧୦୦ ମିଟର’ ମନ୍ତବ୍ୟ ପରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବେ ଅଧିକମାତ୍ରାରେ ଉଗ୍ର ରୂପ ନେଇଛି। ୨୦୧୦ ଏବଂ ୨୦୨୫ ମଧ୍ୟରେ ୧୦୦ ମିଟର ମାର୍କରେ ଏପରି କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା ଯାହା ଏତେ ବଡ଼ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି? ସମଗ୍ର କାହାଣୀ ଏହି ଦୁଇଟି ରିପୋର୍ଟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିବା ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରି ବୁଲୁଛି। ୨୦୦୮ GSI ରିପୋର୍ଟରେ “ପଲିଗନ ଲାଇନ” ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୨୫ ରିପୋର୍ଟରେ ଏହାକୁ “କଣ୍ଟୁର” ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଆଉ ଟିକେ ଇତିହାସକୁ ଯଦି ଆମେ ଦେଖିବା୧୯୯୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆରାବଳୀ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ଏହାପରେ ଜଙ୍ଗଲ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୦୦ ରୁ ୨୦୦୪ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଅବୈଧ ଖଣି ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାରେ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଯାହା ପାହାଡ଼ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲା।
୨୦୦୮ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ପଲିଗନ ଲାଇନ: ଏହି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ରିପୋର୍ଟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ବୈଷୟିକ ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, GSIର ପୂର୍ବତନ ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଦିନେଶ ଗୁପ୍ତା କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ରିପୋର୍ଟରେ, ୧୦୦ ମିଟର କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ୧୦୦ ମିଟରରୁ କମ୍ ଏକ ପାହାଡ଼କୁ ପଲିଗନ କୁହାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଉଚ୍ଚ ଢାଞ୍ଚାର ଅଂଶ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯିବ ଏବଂ ୧୦୦ ମିଟର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ବିବେଚନା କରାଯିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ମାଲବ୍ୟ ନଗରରୁ ଏକ ରେଖା ଟଣାଯାଏ ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଝଲାନାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ପାହାଡ଼ଟି ୧୦୦ ମିଟର କିମ୍ବା ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଝଲାନାରୁ ମାଲବ୍ୟ ନଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ଗୋଟିଏ ବହୁଭୂଜ ଅଧୀନରେ ଆସିଯାଏ, ସେଥିରେ ଖଣି ଖନନ ସମ୍ଭବ ନଥିଲା।
କଣ୍ଟୁର ଲାଇନ: ୨୦୨୫ରେ ଏହି ସର୍ତ୍ତକୁ ଏବେ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଛି। “କଣ୍ଟୁର” ଶବ୍ଦକୁ “ପଲିଗନ” ପରିବର୍ତ୍ତେ ବଦଳାଯାଇଛି। ଜଙ୍ଗଲ, ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଏବଂ 100 ମିଟର କଣ୍ଟୁର ମଧ୍ୟରେ ଖଣି ଖନନ ଆଉ ଅନୁମତି ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ବର୍ତ୍ତମାନ କଣ୍ଟୁର ମଧ୍ୟରେ ଖଣି ଖନନକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯିବ। କଣ୍ଟୁର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସମାନ ଉଚ୍ଚତାର ରେଖା ଯୋଡିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ମାଲବ୍ୟ ନଗର ନିକଟରେ ପାହାଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ 50 ରୁ 60 ମିଟର ଉଚ୍ଚରେ ଥାଏ, ତେବେ ବିଦ୍ୟାଧର ନଗର 100 ମିଟର ଉଚ୍ଚରେ ଥାଏ। ତେଣୁ ବିଦ୍ୟାଧର ନଗରକୁ ବାଦ ଦିଆଯିବ ଏବଂ ମାଲବ୍ୟ-ତିଲକ ନଗରରେ ଖଣି ଖନନକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯିବ।
ଏଠାରେ କହି ରଖୁ କି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାର ଏକ ନୂତନ ଆଧିକାରିକ ପରିଭାଷାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯାହା ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ପର୍ବତମାଳାର ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଏକ ରୂପରେଖ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ। ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ନଭେମ୍ବର ୨୦ ତାରିଖରେ ଏକ ଖଣ୍ଡପୀଠ କେନ୍ଦ୍ର ପରିବେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଏକ କମିଟି ଦ୍ୱାରା ଦାଖଲ କରାଯାଇଥିବା ସୁପାରିଶଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଯାହା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ୬୯୨ କିଲୋମିଟର ସୀମାକୁ କିପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝାଯାଇପାରିବ ତାହା ମାନକୀକରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା।
ନୂତନ ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁଯାୟୀ, ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାର ଯେକୌଣସି ଭୂମିର ଉଚ୍ଚତା ସ୍ଥାନୀୟ ଭୁମୀ ଠାରୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ୧୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଥିରେ ଏହାର ଢାଲ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। କୋର୍ଟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ବିସ୍ତୃତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମ୍ୟାପିଂ କରିବା ଏବଂ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଖଣି ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ନୂତନ ଖଣି ଲିଜ୍ ଜାରି ନକରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତଥାପି ୧୦୦ ମିଟର ସୀମା ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ପରିବେଶବିତ୍ମାନେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ନିୟମ ନିମ୍ନ କିନ୍ତୁ ପରିବେଶଗତ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ ରିଜର ବଡ଼ ଅଂଶକୁ ବାଦ୍ ଦେଇପାରେ ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ସୁରକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ଥିଲା।
ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସର ରିପୋର୍ଟକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି କୋର୍ଟରେ ଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବନ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (FSI) ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ 12,081 ମ୍ୟାପ୍ ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ୧୦୪୮ (କେବଳ 8.7%) 100 ମିଟର ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ କରିଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହୋଇପାରେ ଯେ ସାଧାରଣତଃ ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାର ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ହରାଇପାରେ। ଏବଂ ଖନନ ପାଇଁ ଅନୁମତି ମିଳିପାରେ।
ସେପଟେ ଏହି ପର୍ବତମାଳାରେ ପୂର୍ବରୁ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି। ଯେଉଁ କାରଣରୁ ୧୯୭୫ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ପର୍ବତମାଳାରେ ୮ ପ୍ରତିଶତ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୨୦୫୯ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରାୟ ୨୨ ପ୍ରତିଶତ ଏମିତି ବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତେବେ ୨୦୦୨ ମସିହା ଠାରୁ ଏଠାରେ ଖଣି ଖନନ ଉପରେ ବ୍ୟାନ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତଥ୍ୟକୁ ଯଦି ଦେଖାଯାଏ ତେବେ ୨୦୧୯ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରାୟ ୮ ପ୍ରତିଶତ ଆରାବଳୀ ପର୍ବତକୁ କାଟି ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି ଖଣି ମାଫିଆ ମାନେ।
ବିଗିଡିବ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସ୍ଥିତି: ବୈଜ୍ଞାନିକ
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଆରାବଲିର ଆଇନଗତ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ପାଦଚିହ୍ନ ହ୍ରାସ କରିବା ଫଳରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବେଶଗତ ଅବକ୍ଷୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇପାରେ। ନିମ୍ନ ଶିଖର ଏବଂ ସଂଯୁକ୍ତ ପର୍ବତ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରଥମେ ଅଧିକୃତ ହୁଏ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ବାସସ୍ଥାନ କ୍ଷତି ଏବଂ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ କରିଡରରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଆନ୍ତା। ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ୨୨ଟି ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ୪ଟି ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ଥିବା ଚିତାବାଘ, ହୁଇନା ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ। ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସଂକଟ ଦେଖାଦେବ। ଭୂତଳ ଜଳ ପୁନଃଭରଣ କ୍ଷେତ୍ରକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବ। ଆଖପାଖ-ସହରାଞ୍ଚଳ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
ସରୀସୃପ, ପରାଗ ଏବଂ ଘାସଭୂମି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ଘାସ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଦେଶୀୟ ଗଛ ହ୍ରାସ। ଧୂଳି ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ ପାଇବା ମରୁଭୂମିକରଣର ବିପଦକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି।ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବାୟୁର ବାଧା, ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ଆହୁରି ହ୍ରାସ କରିବା ଭଳି ଅନେକ ସଂକଟ ଧିରେଧିରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବ।
କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ। ଯଦି ପର୍ବତମାଳାକୁ କାଟି ଦିଆଯାଏ ବା କୌଣସି ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଏ ତେବେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ବୃହତ ପାଣିପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ପର୍ବତମାଳା ପଶ୍ଚିମରେ ଥିବା ଥର ମରୁଭୂମୀ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ସମେତ ଅନେକ ଉତ୍ତର ଭାରତର ପାହାଡିଆ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାଚେରୀ ସଦୃଶ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି। ଥର ମରୁଭୂମୀରେ ସର୍ବଦା ବାଲିଝଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଶହ ଶହ କିଲୋମିଟରରେ ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳ ଗୁରୁତର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇତାଏ। ଏହି ଝଡ଼ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଉଡିଥାଏ। ଫଳରେ ନଦୀ ନାଳ, ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳ ଗୁରୁତର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଏଭଳି ସ୍ଥଳେ ଆମକୁ ଏକ ସୁସ୍ଥକର ପରିବେଶ ଯୋଗାଇଦେବାରେ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ତୁଲାଉଛି ପର୍ବତମାଳା। ଏଭଳିକି ଖରାଦିନେ ତାପମାତ୍ରା ବଢିବା ସହିତ ପ୍ରଦୂଷଣ ବଢିବା ଭଳି ସଂକଟ ଦେଖାଦେବ।
ପାହାଡ଼ ଉପରୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପୋଖରୀ ଉଭାନ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି। ଯେଉଁ ନାଳ ଦ୍ୱାରା ପାଦଦେଶରେ ଥିବା ପୋଖରୀକୁ ପାଣି ଆସୁଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ କାଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଖାଲରେ ବୁଡ଼ି ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଖାଲ କେବଳ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ପାଣିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଥାଏ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଯାଏ। ଏହା ଯୋଗୁଁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନବସତି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବୁଲିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ରାଜପଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାସ୍ତା ପାର କରନ୍ତି।
ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ରାସ୍ତା ପାର ହେବା ସମୟରେ ଯାନବାହାନ ଧକ୍କାରେ ୧୫ ରୁ ଅଧିକ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ପ୍ରଜାତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। କେବଳ ମାନେସର ଉପତ୍ୟକାର ଦିଲ୍ଲୀ-ଜୟପୁର ରାଜପଥରେ ପାଞ୍ଚଟି ଚିତାବାଘର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି। ଦୁଇ ମାସ ପୂର୍ବେ ଗୁରୁଗ୍ରାମ-ଫରିଦାବାଦ ରାସ୍ତାରେ ମାଙ୍ଗର ନିକଟରେ ଏକ ଚିତାବାଘର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।
