ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନରେଖା କୁହାଯାଉଥିବା ମହାନଦୀକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଛତିଶଗଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଲାଗିରହିଥିବା ଜଳବିବାଦ ଆଜି ଏକ ଏପରି ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ଆମର ଆଇନଗତ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଚରମ ବିଫଳତାକୁ ପଦାରେ ପକାଇଛି । ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ ୨୦୧୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୨ରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ‘ମହାନଦୀ ଜଳବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍’ (MWDT) ଗଠନ ହେବାର ଆଠ ବର୍ଷ ବିତିଯାଇଥିଲେ ହେଁ, ବିବାଦର ସମାଧାନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହା କେବଳ ଏକ ନିରର୍ଥକ ଓ ବ୍ୟୟବହୁଳ ପ୍ରହସନରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ।
ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ବିଫଳତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଆଇନଗତ ଆଧାରରେ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରଥମେ ତିନି ବର୍ଷ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏହି ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିଷ୍କର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚି ନପାରି କେବଳ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ସମୟ ବୃଦ୍ଧି (Extension) କରାଚାଲିଛି । ପ୍ରାୟ ୬୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶୁଣାଣି ଏବଂ ଅନେକ ବୈଷୟିକ ବୈଠକ ସତ୍ତ୍ୱେ ମୂଳ ବିବାଦର ତିଳେ ହେଲେ ସମାଧାନ ହୋଇପାରିନାହିଁ ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ବିଫଳ ହେବା ପରେ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଆଜି ସେହି ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ନିଜେ କେନ୍ଦ୍ର ଜଳଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଜଳ ଆୟୋଗ (CWC) ମାଧ୍ୟମରେ ପୁନର୍ବାର ଆପୋଷ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଦୁଇ ରାଜ୍ୟକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି । ଯଦି ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ କରିବାର ଥିଲା, ତେବେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ରାଜସ୍ୱ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲକୁ ଚାଲୁ ରଖାଯିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗମ୍ଭୀର ସଙ୍କଟ
ଛତିଶଗଡ଼ ଦ୍ୱାରା ମହାନଦୀର ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ବ୍ୟାରେଜ୍ ଓ ଆନିକଟ ଯୋଗୁଁ ଅଣ-ମୌସୁମୀ ଫସଲ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଜଳପ୍ରବାହ ଗୁରୁତର ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ଏହାଦ୍ୱାରା:
କୃଷି ଓ ମତ୍ସ୍ୟଚାଷ: ତଳମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଶାର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାଷୀ ଓ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଜୀବିକା ହରାଇବାକୁ ବସିଛନ୍ତି ।
ପରିବେଶ ଓ ଉପକୂଳ ସଙ୍କଟ: ଜଳପ୍ରବାହ କମିବା ଯୋଗୁଁ ମହାନଦୀ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିର ପରିବେଶୀୟ ସନ୍ତୁଳନ ବିଗିଡ଼ିଯାଉଛି । ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧୁର ଜଳର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ଜଳରେ ଲବଣାକ୍ତତା (Salinity) ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।
ରାଜନୈତିକ ନାଟକ ଓ ତଥ୍ୟର ଅଭାବ
ଇତିମଧ୍ୟରେ, ଓଡ଼ିଶାର ନୂତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ଓ ଛତିଶଗଡ଼ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଦେବ ସାଏ ଆପୋଷ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ବିବାଦର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ହେଉଥିବା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଛତିଶଗଡ଼ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଜଳ ନିର୍ଗମନ ତଥ୍ୟ (Hydrological Data) ପ୍ରଦାନ ନକରି ସମୟ ଗଡ଼ାଇ ଚାଲିଛି, ସେଠାରେ ଏହି ଆଲୋଚନା କେତେଦୂର ଫଳପ୍ରଦ ହେବ?
ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦୁଇ ରାଜ୍ୟର ଓକିଲମାନେ ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ନୂଆ ନୂଆ ଆଳ ଦେଖାଇ ତାରିଖ ପରେ ତାରିଖ ନେଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟପଟେ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଆଇନଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନନେଇ କେବଳ ସମୟସୀମା ବୃଦ୍ଧି କରିଚାଲିଛି ।
ନିଷ୍କର୍ଷ
ଆଠ ବର୍ଷର ଏହି ଆଇନଗତ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କସରତ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ ମହାନଦୀ ଜଳବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ନିଜର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛି । ଯଦି ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଦେଶ (Binding Award) ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ବାରମ୍ବାର ସମୟ ନବଢ଼ାଇ ନିଜକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବା ଉଚିତ । କେବଳ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କିମ୍ବା ଶୁଣାଣିର ବାହାନା ନୁହେଁ, ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣ ଓ ମହାନଦୀର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ସମୟବଦ୍ଧ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ।
ନଳିନୀ ରଞ୍ଜନ ମହାନ୍ତି,
ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ, ପୂର୍ବ ସମ୍ପାଦକ,ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ଟାଇମ୍ସ (ପାଟନା)
ଦ ୱେୟାର ଡଟ ଇନ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଇଂରାଜୀଆଲେଖ୍ୟ ରୁ ଅନୁବାଦିତ
